By Nick Lung    Photo：CANVA

Trong các mô hình chuỗi cung ứng truyền thống, doanh nghiệp thường thuê ngoài những công việc không phải lõi nhưng vẫn bắt buộc phải làm cho các nhà cung cấp logistics chuyên nghiệp. Mô hình này chính là Third-Party Logistics (3PL). Các nhà cung cấp 3PL chịu trách nhiệm thực thi những tác vụ logistics cụ thể như quản lý kho bãi, sắp xếp vận tải, giao hàng và fulfillment. Những tác vụ này giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể nhân lực và vốn đầu tư tài sản, từ đó tập trung hơn vào sản xuất hoặc mở rộng thị trường. Thành công của 3PL cũng thúc đẩy sự phổ biến của logistics thuê ngoài, cho phép nhiều doanh nghiệp vừa và lớn mở rộng hoạt động nhanh chóng.

Tuy nhiên, cùng với toàn cầu hóa và sự bùng nổ mạnh mẽ của thương mại điện tử xuyên biên giới, độ phức tạp của chuỗi cung ứng đã tăng lên rõ rệt. Việc phối hợp nhiều mắt xích chỉ với một hoặc vài nhà cung cấp 3PL ngày càng trở nên khó khăn. Vấn đề không còn dừng ở các hoạt động “đơn giản” như vận tải và kho bãi. Doanh nghiệp còn phải xử lý những bài toán ở tầng cao hơn như tích hợp thông tin, dự báo nhu cầu, rủi ro tuân thủ (compliance), và chiến lược thị trường toàn cầu. Khi đó, vận hành và quản trị logistics đã trở thành một dự án kỹ thuật hệ thống quy mô lớn, và doanh nghiệp dần nhận ra họ cần một “đầu mối điều phối” ở cấp độ cao hơn để giám sát toàn bộ chuỗi cung ứng.

Nhu cầu này đã dẫn đến sự ra đời của Fourth-Party Logistics (4PL). Khác với 3PL truyền thống vốn chủ yếu thực thi các tác vụ logistics thường nhật, 4PL đóng vai trò như “kiến trúc sư trưởng” và “tháp điều hành” (control tower) của chuỗi cung ứng doanh nghiệp. 4PL chịu trách nhiệm điều phối nhiều nhà cung cấp 3PL, phối hợp với các hãng vận tải (carriers), tích hợp hệ thống CNTT (IT), đưa ra tư vấn chiến lược, và thực hiện tối ưu hóa end-to-end thông qua phân tích dữ liệu tổng hợp cùng các nền tảng trực quan hóa/giám sát. Nói cách khác, doanh nghiệp không chỉ giao từng tác vụ rời rạc cho 3PL, mà ủy thác toàn bộ chiến lược logistics và chuỗi cung ứng, kèm trách nhiệm thực thi, cho 4PL. Năng lực tích hợp này giúp doanh nghiệp kiểm soát hiệu quả chuỗi cung ứng tốt hơn, giảm tổng chi phí, và nâng cao năng lực phản ứng rủi ro.

Để hiểu rõ hơn giá trị của 4PL, có thể nhìn vào một ví dụ thực tế: một nhà sản xuất bán dẫn toàn cầu hợp tác với một đơn vị 4PL. Trước đó, doanh nghiệp này sử dụng nhiều nhà cung cấp 3PL để xử lý các khu vực và chức năng logistics khác nhau. Nhưng khi thị trường toàn cầu mở rộng, chi phí vận hành, tình trạng dữ liệu bị phân mảnh, và gánh nặng điều phối tiếp tục tăng. Sau đó, doanh nghiệp đưa một nhà cung cấp 4PL vào để chịu trách nhiệm toàn diện về quản trị chuỗi cung ứng. Đơn vị 4PL này không chỉ tích hợp các mảng vốn tách rời như kho bãi, vận tải, hoạch định vật tư (material planning) và dịch vụ vận chuyển quốc tế, mà còn xây dựng chiến lược chuỗi cung ứng thống nhất, mô hình dự báo nhu cầu, và hệ thống giám sát minh bạch. Kết quả cho thấy: nhờ cơ chế điều phối tập trung của 4PL, doanh nghiệp không chỉ giảm mạnh tổng chi phí logistics, mà còn chuẩn hóa quy trình, từ đó cải thiện rõ rệt khả năng dự đoán và tăng sức chống chịu (resilience) của mạng lưới cung ứng toàn cầu.

Sự chuyển dịch từ 3PL sang 4PL không đơn thuần là “thêm một tầng dịch vụ”, mà là một bước nâng cấp trong tư duy quản trị chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp không còn chỉ theo đuổi hiệu quả vận hành, mà tái thiết kế mô hình chuỗi cung ứng từ góc nhìn kiến trúc tổng thể, để đạt được một mạng lưới cung ứng hiệu quả, có thể nhìn thấy (visible), linh hoạt, và tích hợp chặt chẽ với chiến lược kinh doanh. Giá trị cốt lõi của 4PL nằm ở năng lực tích hợp chuỗi cung ứng và điều phối chiến lược, chứ không chỉ là thuê ngoài logistics. Đây cũng là lý do chính khiến ngày càng nhiều doanh nghiệp trên thị trường lựa chọn chuyển từ 3PL sang 4PL.

Chúng tôi rất cảm kích nếu bạn có thể chia sẻ blog của TGL với bạn bè của mình, những người quan tâm đến thông tin thị trường trực tiếp về ngành Logistics - Chuỗi cung ứng và các sự kiện kinh tế cập nhật khác.