Phân tích ngắn về quá trình chuyển đổi của ngành giao nhận vận tải (Freight Forwarding) sang logistics bên thứ ba (3PL)

Ai cũng biết doanh nghiệp giao nhận vận tải (freight forwarder) giữ vai trò then chốt trong hoạt động xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh của thương mại cảng biển và số lượng công ty giao nhận tăng mạnh, ngày càng nhiều forwarder nhận thấy mức độ cạnh tranh đang rất khốc liệt. Làm thế nào để đối mặt với cạnh tranh, và làm thế nào để mở ra thêm cơ hội cho doanh nghiệp, là bài toán mà bất kỳ forwarder nào cũng phải trả lời.

Vì vậy, logistics bên thứ ba (3PL) sẽ là một trong những hướng đi của các doanh nghiệp giao nhận. Việc chuyển đổi ngành giao nhận theo hướng 3PL có thể cung cấp cho khách hàng các dịch vụ đại lý mang tính hệ thống, cá nhân hóa và giàu hàm lượng thông tin, phản ánh xu thế dịch vụ logistics đang tiến tới chuyên môn hóa và tập trung hóa. Trong và sau quá trình chuyển đổi này, ngành giao nhận cần học hỏi và hấp thụ kinh nghiệm tiên tiến từ các nước trong phát triển dịch vụ 3PL, nhằm phục vụ tốt hơn cho sự phát triển của hoạt động xuất nhập khẩu cảng biển tại Trung Quốc. Đặc biệt, các forwarder vừa và nhỏ cần định vị thị trường một cách chính xác và cung cấp dịch vụ mang bản sắc riêng.

I. Thực trạng ngành giao nhận vận tải của Trung Quốc

Những năm gần đây, được thúc đẩy bởi tốc độ phát triển nhanh của ngoại thương, ngành giao nhận vận tải phát triển mạnh.

Từ năm 1974, số doanh nghiệp giao nhận quốc tế tại thành phố chúng tôi (Thiên Tân) đã tăng lên 4 đơn vị: Sinotrans, Tianjin Ocean Shipping, Penavico Tianjin và Tianjin Marine. Cùng với việc thực thi chính sách cải cách mở cửa, dòng vốn đầu tư nước ngoài lớn đổ vào, và ngoại thương tăng trưởng nhanh, Nhà nước dần nới lỏng chính sách phê duyệt đối với ngành giao nhận quốc tế. Đến năm 1987, số forwarder tại Thiên Tân tăng lên 12. Đến cuối năm 1994 là 38, và đến năm 2000 đạt 155. Khi kinh tế quốc dân và ngoại thương của Trung Quốc tăng tốc, ngành giao nhận quốc tế, với tư cách là một loại hình thương mại dịch vụ, cũng tăng trưởng nhanh. Đến cuối năm 2003, số doanh nghiệp giao nhận quốc tế được phê duyệt tại Thiên Tân đã đạt 300.

Đồng thời, có 56 doanh nghiệp môi giới hải quan được hải quan phê duyệt; 1.400 forwarder nội địa được Văn phòng vận tải liên hợp thuộc Ủy ban giao thông vận tải của thành phố phê duyệt; hơn 200 lượt phê duyệt tích lũy đối với văn phòng đại diện doanh nghiệp nước ngoài, Hồng Kông, Ma Cao và Đài Loan tại Thiên Tân tham gia hoạt động giao nhận; và trong những năm gần đây có 80 đại lý Non Vessel Operating Common Carrier (NVOCC) được Bộ Giao thông Vận tải phê duyệt. Tổng số doanh nghiệp nêu trên khoảng 2.100. (Nguồn: Logistics Network)

Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp giao nhận đông đảo này chưa đồng bộ hóa cơ cấu tổ chức hoặc quy trình vận hành theo logic của ngành logistics. Chỉ một số ít forwarder cá biệt có những kế hoạch sơ bộ để xây dựng hệ thống logistics. Khi các tập đoàn logistics nước ngoài lớn gia nhập thị trường Trung Quốc, ngành logistics Trung Quốc sẽ đối mặt với thách thức rất lớn.

Ngoài ra, các doanh nghiệp giao nhận tại Trung Quốc đang gặp nhiều vấn đề:

Trình độ chuyên môn thấp: Hiện nay, nhiều forwarder vẫn ở giai đoạn “ai cũng có thể làm”. Dịch vụ cung cấp tương đối đơn giản, dễ bị thay thế, và chủ yếu đóng vai trò trung gian đơn thuần.
Chức năng dịch vụ tương đối đơn lẻ; dịch vụ giá trị gia tăng mới ở giai đoạn đầu: Vẫn thiếu hoạch định tổng thể chi tiết và định vị thị trường rõ ràng. Tư duy logistics hiện đại còn vắng, hoạt động vẫn giới hạn ở xuất khẩu đường biển (đường hàng không), thông quan, và kho bãi cơ bản. Khả năng sinh lời thấp, các chức năng giá trị gia tăng mới ở giai đoạn đầu phát triển.
Phát triển công nghệ thông tin (IT) lạc hậu: Chúng ta đang ở thời đại thông tin, thương mại điện tử phát triển nhanh. Một mặt, do hạn chế về tài chính, vật lực và nhân lực, một số lãnh đạo doanh nghiệp giao nhận vẫn chưa chấp nhận ứng dụng Hệ thống thông tin quản trị (MIS), và đa số forwarder chưa đạt được quản trị bằng hệ thống thông tin logistics. Mặt khác, tồn tại nhận thức sai về IT: nhìn IT một chiều như phương tiện chủ yếu để thay đổi chiến lược và mô hình quản trị, hoặc chỉ như công cụ tự động hóa để tiết kiệm thời gian và chi phí lao động. Các forwarder nội địa thiếu đầu tư cần thiết cho hạ tầng IT. Nhiều công ty không có website riêng hoặc không triển khai các hoạt động thương mại điện tử cần thiết như marketing online.
Forwarder bị kẹt giữa chủ hàng và hãng tàu, phạm vi kinh doanh hạn chế: Hơn nữa, các hãng tàu đang bắt đầu áp dụng mô hình marketing tích hợp, ngoài vận chuyển container còn cung cấp dịch vụ giao nhận. Đồng thời, những năm gần đây, các hãng lớn như COSCO và China Shipping đã thành lập doanh nghiệp logistics riêng, cung cấp dịch vụ logistics tổng hợp bao gồm cả giao nhận. Nhìn chung họ có vốn và công nghệ nhất định, có thể số hóa, tự động hóa và thông minh hóa logistics doanh nghiệp. Vì vậy, thị phần của các công ty giao nhận bị thu hẹp.
Một số chủ hàng lớn bắt đầu tự lập công ty giao nhận: Họ tận dụng lợi thế sản lượng hàng hóa, khiến không gian sống của các đại lý giao nhận độc lập ngày càng bị siết chặt.
Áp lực từ forwarder có vốn nước ngoài không thể xem nhẹ: Sau năm 2004, Trung Quốc cho phép doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài kinh doanh logistics lấy giao nhận làm trung tâm. Hiện nay có hơn 300 doanh nghiệp giao nhận 100% vốn nước ngoài.

II. Lối ra của ngành giao nhận vận tải Trung Quốc ở đâu?

Phát triển và chuyển đổi forwarder sang 3PL là một trong những lối ra của ngành giao nhận Trung Quốc. Hiện nay, một số hãng tàu và doanh nghiệp giao nhận lớn đã đưa phát triển logistics vào chương trình nghị sự và lên kế hoạch định hướng phát triển. Forwarder nước ngoài còn đi trước hơn, thậm chí đã tự gọi mình là “LOGISTICS”.

Mặc dù phát triển 3PL không phải là con đường duy nhất, nhưng đó là xu thế tất yếu. Thời kỳ giành khách chỉ bằng một dịch vụ đơn lẻ đã qua. Ngày nay, doanh nghiệp ngoại thương ngày càng yêu cầu forwarder cung cấp dịch vụ tích hợp như cước biển (cước hàng không), thông quan, vận chuyển và kho bãi.

III. Tính tất yếu của việc forwarder chuyển sang logistics bên thứ ba (3PL)

Khách hàng có nhu cầu đa dạng đối với 3PL; thuê ngoài logistics sẽ là một quá trình diễn tiến dần dần.

Đối với khách hàng, bài toán chính là giảm chi phí và thời gian chu kỳ, đồng thời nâng mức dịch vụ, nhưng trọng tâm khác nhau theo ngành: Ví dụ, ngành sản xuất ô tô khi chuyển dần từ phụ thuộc linh kiện nhập khẩu sang nguồn cung nội địa, ngày càng nhấn mạnh giảm tồn kho bằng “giao hàng đúng lúc” (just-in-time). Với ngành may mặc, rút ngắn vòng quay thời gian quan trọng hơn để phản ứng kịp với xu hướng thị trường thay đổi nhanh.
Khách hàng thừa nhận thế mạnh của nhà cung cấp logistics quốc tế về hệ thống IT, chuyên môn ngành và tính chuyên nghiệp; đồng thời cũng thấy lợi thế của nhà cung cấp trong nước về chi phí, kinh nghiệm bản địa và mạng lưới nội địa: Kết quả này cũng khẳng định hiệu ứng cộng hưởng khi nhà cung cấp logistics nội địa thiết lập liên minh chiến lược với nhà cung cấp quốc tế.
Hiện nay, tỷ lệ doanh nghiệp Trung Quốc, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước truyền thống, sử dụng dịch vụ 3PL còn tương đối nhỏ: Các tập đoàn đa quốc gia tại Trung Quốc là nhóm thuê ngoài logistics nhanh nhất và đang là trọng tâm của thị trường 3PL Trung Quốc. Tuy nhiên, các tập đoàn này cũng rất thận trọng khi thuê ngoài.
Khách hàng muốn tập trung nguồn lực cho hoạt động cốt lõi, liên tục phát triển sản phẩm mới để nâng sức cạnh tranh: Vì vậy, đa số có xu hướng “outsourcing”, giao nhiều dịch vụ hơn cho doanh nghiệp logistics chuyên nghiệp. Lợi ích gồm giảm tồn kho, giảm vốn bị chiếm dụng, giảm chi phí doanh nghiệp, tăng năng lực cạnh tranh cốt lõi, nâng hiệu suất sản xuất, v.v. Điều này cho thấy tầm quan trọng và triển vọng phát triển của ngành logistics.

IV. Cách phát triển dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL)

Doanh nghiệp cần điều chỉnh chiến lược phát triển, điều chỉnh phù hợp dựa trên đặc điểm của mình và định hướng nhu cầu thị trường, nỗ lực phát triển dịch vụ đa dạng trên nền tảng hoạt động giao nhận.

Xây dựng nền tảng logistics của riêng mình: Tùy năng lực tài chính, cân nhắc xây dựng công viên logistics riêng, hoặc cùng các forwarder khác góp vốn xây dựng công viên logistics để đáp ứng nhu cầu kho bãi, vận chuyển và các nhu cầu khác của khách hàng.
Bồi dưỡng nhân lực logistics chuyên nghiệp để cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp: Phạm vi nghiệp vụ giao nhận vốn đã rộng và liên quan nhiều lĩnh vực. Doanh nghiệp nên chọn lọc tập trung vào một vài mảng mình mạnh, như kho bãi, phân phối, v.v.
Hợp tác với forwarder nước ngoài để cùng xây dựng dịch vụ logistics: Ví dụ hợp tác với một forwarder tại Mỹ. Hai bên có thể cùng xử lý xuất khẩu (nhập khẩu), khai báo (thông quan) hải quan, kho bãi, phân phối và chuỗi dịch vụ liên quan. Nâng cấp hệ thống theo dõi hàng hóa và cập nhật thông tin kịp thời trên cả hai website, để khách hàng hai bên nắm được tình trạng gần đúng của hàng hóa.
Mở rộng loại hình dịch vụ, nhấn mạnh đặc tính dịch vụ, phát triển đa dạng: Doanh nghiệp giao nhận quốc tế cần rũ bỏ vai trò “trung gian đơn lẻ”. Họ nên kết hợp yêu cầu khách hàng để cung cấp dịch vụ mục tiêu, cá nhân hóa, và giải quyết khó khăn, thắc mắc mà doanh nghiệp gặp trong logistics. Lý tưởng là cung cấp các giải pháp logistics tích hợp hoàn chỉnh khác nhau, phù hợp với từng loại doanh nghiệp.

V. Nghiên cứu tình huống (Case Study)

Giới thiệu doanh nghiệp: ABC LOGISTICS CHINA LTD.. được thành lập đầu năm 1998, được Ủy ban Quan hệ Kinh tế Đối ngoại và Thương mại Thượng Hải và cơ quan tiền thân của Bộ Ngoại thương và Hợp tác Kinh tế phê duyệt. Đây là đại lý vận tải quốc tế đường biển và đường hàng không hạng A, có đủ tư cách được Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc phê duyệt là đại lý bán hàng được chỉ định cho vận tải quốc tế và nội địa. Vốn đăng ký của công ty là 10 triệu RMB.

Dựa trên thương hiệu chất lượng và hình ảnh xã hội tốt của XX Transportation (Group), công ty triển khai thông quan hàng nhập/xuất đường biển và đường hàng không trong nước và quốc tế, trung chuyển giám sát, booking, kho bãi, gom hàng/rút hàng container (consolidation/deconsolidation), thanh toán cước, khai báo kiểm dịch/kiểm tra, và dịch vụ door-to-door tại khu vực Hoa Đông và trên toàn Trung Quốc. Công ty sở hữu mạng lưới dịch vụ tích hợp bao phủ vận tải đa phương thức đường bộ, đường biển và đường hàng không với vận đơn thông suốt (through bills of lading). Thông qua nền tảng mạng thương mại điện tử XX và các phương tiện công nghệ cao hiện đại trong quản trị thông tin, đồng thời hợp tác với XX Insurance Company, công ty cung cấp dịch vụ đại lý bảo hiểm vận chuyển hàng hóa, đảm bảo an toàn và quyền lợi của hàng hóa khách hàng trong suốt quá trình vận chuyển.

Trước khi phát triển dịch vụ 3PL: Công ty chủ yếu tập trung vào nhập khẩu (xuất khẩu) đường biển (đường hàng không), khai báo (thông quan) hải quan và vận chuyển. Trong cuộc khủng hoảng kinh tế gần đây khi ngoại thương bị ảnh hưởng, khối lượng kinh doanh của công ty cũng sụt giảm đáng kể. Hơn nữa, trước cạnh tranh gay gắt trong ngành giao nhận và không thể cung cấp các dịch vụ chuyên nghiệp hơn cho khách hàng, công ty đã mất một lượng lớn khách hàng (một phần bị forwarder khác giành mất, cho thấy mức độ dễ thay thế cao, và yếu tố quyết định trong ngành không nhất thiết là dịch vụ, mà có thể là giá thấp và quan hệ cá nhân).
Cách phát triển dịch vụ 3PL:
A. Thay đổi mô hình kinh doanh và định hướng chiến lược từ chỉ cung cấp giao nhận sang cung cấp dịch vụ logistics.
B. Bồi dưỡng nhân lực logistics chuyên nghiệp: Logistics, với tư cách là một công nghệ quản trị mới, bao trùm phạm vi cực rộng. Điều này đòi hỏi người quản lý logistics không chỉ hiểu toàn bộ dòng quy trình, mà còn thành thạo kỹ thuật quản trị logistics và kiến thức tổng hợp, bao gồm logistics nội bộ doanh nghiệp và quản trị chuỗi cung ứng mở rộng ra bên ngoài. Do giáo dục và đào tạo logistics khởi động muộn, dù hiện nay đã có sinh viên tốt nghiệp ngành logistics tham gia thị trường, nhưng nhiều người thiếu kinh nghiệm thực tiễn. Nhân lực vừa có kiến thức logistics tổng hợp vừa có năng lực quản trị thực chiến đang thiếu nghiêm trọng, còn xa mới đáp ứng nhu cầu phát triển logistics hiện đại của doanh nghiệp.
C. Đi theo con đường chuyên môn hóa và xây dựng thương hiệu dịch vụ: Trước áp lực, với tư cách là doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời là lực lượng chủ đạo của ngành giao nhận Trung Quốc, ABC LOGISTICS CHINA phải nỗ lực giành chỗ đứng trong cạnh tranh khốc liệt bằng cách tập trung vào chuyên môn hóa dịch vụ, khác biệt hóa và tinh gọn hóa. Doanh nghiệp cần thắng bằng đặc tính vận hành, thu hút khách bằng lợi thế trong lĩnh vực chuyên sâu, chiếm lĩnh thị trường bằng cơ chế dịch vụ linh hoạt, và đi theo con đường vận hành chuyên biệt. Đây không chỉ là yêu cầu thiết yếu của nghiệp vụ giao nhận mà còn là biểu hiện quan trọng của hai tư tưởng cốt lõi của dịch vụ 3PL (tính hệ thống và tính chuyên môn). Đồng thời, cùng với tăng trưởng và thịnh vượng kinh tế liên tục, nhu cầu dịch vụ giao nhận đang phát triển theo hướng chất lượng cao hơn và cá nhân hóa hơn. Khi nhận thức về nhu cầu khách hàng thay đổi, tiêu dùng hàng hóa trở thành tiêu dùng mang tính tổng thể. Ở một mức độ nhất định, khách hàng sẵn sàng trả một mức giá hoặc chi phí nhất định để có bảo đảm dịch vụ tốt hơn. Vì vậy, đối với forwarder vừa và nhỏ của Trung Quốc, vận hành chuyên biệt và xây dựng thương hiệu khác biệt cũng là lựa chọn thực tế để vượt khó và bồi đắp năng lực cạnh tranh cốt lõi.
Triển vọng của ABC International Freight Forwarding Co., Ltd. sau khi phát triển 3PL: Cung cấp dịch vụ giá trị gia tăng cho khách hàng và nâng hình ảnh doanh nghiệp. Nhà cung cấp 3PL và khách hàng không phải đối thủ cạnh tranh, mà là đối tác chiến lược. Họ suy nghĩ cho khách hàng, làm cho quản trị chuỗi cung ứng của khách hàng trở nên hoàn toàn minh bạch thông qua mạng thông tin toàn cầu; khách hàng có thể nắm tình hình chuỗi cung ứng qua INTERNET bất cứ lúc nào. Nhà cung cấp 3PL là chuyên gia logistics. Họ đạt quyền kiểm soát toàn diện chuỗi cung ứng nhờ cơ sở vật chất đầy đủ và nhân sự được đào tạo bài bản, giảm độ phức tạp logistics. Họ rút ngắn đáng kể thời gian giao hàng thông qua mạng lưới phân phối toàn cầu và các nhà cung cấp dịch vụ (nhà thầu phụ), giúp khách hàng nâng chất lượng dịch vụ và xây dựng hình ảnh thương hiệu. Nhà cung cấp 3PL thiết kế giải pháp “đo ni đóng giày”, xây dựng kế hoạch logistics định hướng khách hàng với chi phí thấp và hiệu quả cao, giúp khách hàng nổi bật trong nhóm đối thủ và tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp thắng trong cạnh tranh.

VI. Kết luận

Thị trường giao nhận Trung Quốc trong tương lai sẽ phát triển theo hướng quy mô hóa và tiêu chuẩn hóa. Với forwarder vừa và nhỏ, họ hoặc phải lớn mạnh hơn, hoặc sẽ đối mặt với lựa chọn còn khắc nghiệt hơn. Trước hết, mô hình vận hành kiểu “cặp táp” của forwarder hiện nay chắc chắn sẽ dần bị loại bỏ. Sự trỗi dậy của các hãng vận tải tích hợp, nhà khai thác vận tải độc lập và nhà cung cấp 3PL sẽ đưa thị trường giao nhận từ cạnh tranh tự do sang giai đoạn mang tính độc quyền nhóm (oligopoly), tương tự như thị trường chuyển phát nhanh quốc tế hiện đã bị chi phối bởi một vài tập đoàn độc quyền nhóm. Thị trường giao nhận Trung Quốc sẽ khó tránh xu thế này.

Với forwarder vừa và nhỏ của Trung Quốc, việc bị doanh nghiệp nước ngoài mua lại hoặc sáp nhập là khả năng thực tế, mô hình này đã xuất hiện trong lĩnh vực đại lý hàng không. Đồng thời, cũng không loại trừ khả năng bị doanh nghiệp nhà nước lớn mua lại hoặc sáp nhập. Tuy nhiên, sự phân hóa này sẽ thúc đẩy doanh nghiệp giao nhận Trung Quốc bước vào giai đoạn trưởng thành hơn, buộc chúng ta phải định nghĩa lại thị trường giao nhận. Sau phân hóa, thị trường giao nhận nên phát triển theo hướng đa dạng và toàn diện.

Tại Trung Quốc, dù gọi là logistics bên thứ ba hay nhà khai thác vận tải, mô hình dịch vụ giao nhận cũ đang đi đến hồi kết và một mô hình mới đang tiến đến. Nhìn từ thực tiễn phát triển logistics trong nước và quốc tế, nhiều doanh nghiệp logistics hạng nhất đã tiến hóa từ forwarder. Logistics bên thứ ba thực sự là một lựa chọn có tầm nhìn và hợp lý đối với các doanh nghiệp giao nhận vận tải Trung Quốc.

Blog