By Hong Fang    Photo：CANVA

SOC (Shipper-Owned Container) หมายถึง ตู้คอนเทนเนอร์ที่จัดหาโดยผู้ส่งสินค้า (Shipper) แทนที่จะเป็นตู้ที่จัดหาโดยสายเรือ ซึ่งอาจเป็นตู้ที่ผู้ส่งสินค้าเป็นเจ้าของหรือเช่ามาใช้งานก็ได้ เมื่อเปรียบเทียบกับ COC (Carrier-Owned Container) ซึ่งเป็นตู้คอนเทนเนอร์ที่สายเรือเป็นผู้จัดหา ตู้ SOC มีข้อได้เปรียบอย่างชัดเจนในด้านการจัดหาอุปกรณ์และการควบคุมต้นทุนในระยะยาว

อย่างไรก็ตาม ผู้ส่งสินค้าจะต้องรับผิดชอบในการจัดการเรื่องตู้คอนเทนเนอร์ตลอดกระบวนการขนส่ง ตั้งแต่การจองระวาง ตรวจสอบสภาพตู้ ชั่งน้ำหนัก นำตู้เข้าท่าเรือ (Gate-in) ไปจนถึงการนำตู้ไปใช้งานหรือจัดการหลังจากถึงปลายทาง

ในฐานะศูนย์กลางการขนส่งทางทะเลที่สำคัญบริเวณชายฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศจีน ท่าเรือเซียะเหมิน (Xiamen Port) กำหนดให้การขนส่งตู้ SOC ต้องผ่านกระบวนการยอมรับจากสายเรือ การรับตู้เข้าท่าเรือ และการยื่นข้อมูลบัญชีสินค้า (Manifest) หากดำเนินการผิดพลาด อาจส่งผลให้ถูกปฏิเสธการจองระวาง ท่าเรือไม่รับตู้ ไม่สามารถบรรทุกสินค้าขึ้นเรือได้ หรือตู้สินค้าถูกกักไว้ที่ปลายทาง

I. ก่อนทำการจองระวาง: ยืนยันก่อนว่าสายเรือยอมรับตู้ SOC (ลำดับความสำคัญสูงสุด)

สายเรือทุกแห่งไม่ได้ยอมรับตู้ SOC สำหรับทุกเส้นทางการค้าผ่านท่าเรือเซียะเหมิน โดยสายเรือบางแห่งมีข้อจำกัดที่ชัดเจนเกี่ยวกับประเภทของตู้ อายุการใช้งานของตู้ น้ำหนักบรรทุกสูงสุด และท่าเรือปลายทาง นอกจากนี้ ยังจำเป็นต้องตรวจสอบข้อกำหนดด้านการรับตู้และพิธีการศุลกากรล่วงหน้าสำหรับประเทศปลายทาง เช่น แอฟริกาใต้และอินเดีย

ก่อนทำการจองระวาง ควรขอคำยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรจากตัวแทนสายเรือหรือ Freight Forwarder ว่าเที่ยวเรือดังกล่าวอนุญาตให้ใช้ตู้ SOC ได้ เพื่อหลีกเลี่ยงกรณีถูกปฏิเสธคำขอจองระวางและพลาดเที่ยวเรือที่กำหนดไว้

เอกสารทั่วไปที่ใช้ประกอบการพิจารณาอนุมัติ Booking ตู้ SOC (ขึ้นอยู่กับข้อกำหนดของสายเรือ)

1. หนังสือรับรองและยินยอมรับผิดชอบกรณีใช้ตู้คอนเทนเนอร์ของผู้ส่งสินค้า (SOC Letter of Indemnity / Shipper-Owned Container Statement): ต้องระบุความเป็นเจ้าของหรือสิทธิ์ในการใช้ตู้คอนเทนเนอร์อย่างถูกต้อง พร้อมยอมรับภาระหน้าที่และความรับผิดชอบเกี่ยวกับความพร้อมของตู้สำหรับการขนส่ง ความปลอดภัย และการชดใช้ค่าเสียหายตามแบบฟอร์มที่สายเรือกำหนด

2. ภาพถ่ายป้ายรับรองความปลอดภัย CSC (CSC Safety Approval Plate): โดยทั่วไปป้ายจะติดอยู่บริเวณด้านนอกของประตูตู้คอนเทนเนอร์ฝั่งซ้าย และต้องสามารถอ่านรายละเอียดได้อย่างชัดเจน สำหรับการตรวจสอบตามรอบวัน (Periodic Examination) ต้องกำหนดการตรวจสอบครั้งถัดไปให้ครอบคลุมระยะเวลาการเดินทางที่คาดการณ์ไว้ ส่วนกรณีที่ใช้ระบบ ACEP ต้องยืนยันว่าตู้ยังผ่านการตรวจสอบอยู่เรื่อยๆ

3. ภาพถ่ายตู้คอนเทนเนอร์ทั้ง 4 ด้านและหลังคาตู้: ภาพถ่ายต้องแสดงให้เห็นสภาพความเสียหาย การเสียรูป การกัดกร่อน หรือร่องรอยการรั่วซึมที่อาจเกิดขึ้น

4. รายงานผลการตรวจสอบสภาพตู้คอนเทนเนอร์ (Valid Container Survey Report): ออกโดยบริษัทตรวจสอบสภาพตู้คอนเทนเนอร์อิสระหรือบุคคลที่สาม เพื่อรับรองว่าตู้มีสภาพเหมาะสมและปลอดภัยสำหรับการบรรทุกสินค้า

5. ข้อมูลน้ำหนักตู้เปล่า (Container Tare Weight): ตรวจสอบข้อมูล TARE ที่ระบุบนประตูตู้คอนเทนเนอร์ และห้ามแก้ไขเปลี่ยนแปลงโดยพลการ หากเครื่องหมายดังกล่าวสูญหายหรือดูไม่สอดคล้องกับสภาพของตู้ ต้องตรวจสอบกับเจ้าของตู้ก่อน

น้ำหนักรวมสูงสุดที่อนุญาตให้ใช้งาน (Maximum Operating Gross Mass) ซึ่งระบุบนป้าย CSC ไม่ใช่น้ำหนักตู้เปล่า (Tare Weight)

II. การตรวจสอบสภาพตู้ด้วยตนเองและการตรวจสอบตู้ก่อนนำเข้าท่าเรือเซียะเหมิน (Gate-in)

เจ้าหน้าที่ประจำประตูท่าเรือจะทำการตรวจสอบสภาพตู้ด้วยสายตาเมื่อตู้คอนเทนเนอร์เดินทางมาถึงประตูทางเข้าอาคารท่าเรือ ปัญหาต่อไปนี้อาจส่งผลให้ตู้ถูกปฏิเสธการรับเข้า:

1. ป้ายรับรองความปลอดภัย CSC (CSC Safety Approval Plate): ต้องอยู่ในสภาพสมบูรณ์และสามารถอ่านรายละเอียดได้อย่างชัดเจน โดยต้องมีสถานะการตรวจสอบตามรอบที่ยังมีผลบังคับใช้ หรืออยู่ภายใต้ระบบ ACEP ที่ถูกต้อง หากป้ายสูญหาย ถูกดัดแปลง หรือสถานะการตรวจสอบหมดอายุ ต้องดำเนินการแก้ไขก่อนจัดการนำตู้เข้าท่าเรือ

2. ความสมบูรณ์ของโครงสร้างตู้คอนเทนเนอร์ (Container Structural Integrity): มุมตู้ (Corner Castings) บานพับ (Hinges) คานล็อกประตู (Lock Bars) และยางซีล (Rubber Gaskets) ต้องอยู่ในสภาพดี ตู้ที่มีรูทะลุ รอยแตกร้าว การเสียรูปอย่างรุนแรง การกัดกร่อนมากเกินไป หรือหลังคาตู้ได้รับความเสียหาย จะถูกปฏิเสธการรับเข้า

3. สภาพภายในตู้คอนเทนเนอร์ (Internal Container Condition): ภายในตู้ต้องสะอาด ไม่มีเศษตกค้างจากสินค้า กลิ่นไม่พึงประสงค์ หรือคราบน้ำมัน สารตกค้างจากสารเคมีหรือสินค้าอันตรายที่เคยบรรทุกมาก่อน อาจเป็นเหตุให้ถูกเรียกตรวจสอบจากศุลกากร

4. น้ำหนักตู้เปล่า (Container Tare Weight): ข้อมูลน้ำหนักที่ยื่นต้องตรงกับค่า TARE ที่ได้รับการตรวจสอบแล้ว หากพบเครื่องหมายที่ถูกแก้ไขหรือข้อมูลน้ำหนักไม่สอดคล้องกัน อาจทำให้ถูกปฏิเสธการรับตู้หรือถูกเรียกให้ตรวจสอบเพิ่มเติม

III. การสำแดงข้อมูลศุลกากรและการยื่นข้อมูลผ่านระบบ Single Window สำหรับท่าเรือเซียะเหมิน

รายละเอียดที่ปรากฏในใบขนสินค้าขาออก บัญชีสินค้า (Shipping Manifest) และคำสั่งการบรรทุกสินค้า (Shipping Instructions: SI) เช่น หมายเลขตู้คอนเทนเนอร์ หมายเลขซีล และจำนวนหีบห่อ จะต้องมีความสอดคล้องกัน ทั้งนี้ เอกสารแต่ละประเภทอาจไม่ได้ระบุข้อมูลในทุกช่องเหมือนกันทั้งหมด

ควรแยกความหมายของข้อมูลน้ำหนักแต่ละประเภทให้ชัดเจน โดยน้ำหนักรวมของสินค้าสำหรับการสำแดงศุลกากร (Customs Gross Weight) หมายถึงน้ำหนักของสินค้าและบรรจุภัณฑ์ ขณะที่ VGM (Verified Gross Mass) หมายถึงน้ำหนักรวมที่ผ่านการตรวจสอบและยืนยันแล้วของตู้คอนเทนเนอร์ที่บรรจุสินค้า ซึ่งรวมถึงน้ำหนักตู้เปล่า พาเลท และวัสดุที่ใช้ยึดตรึงสินค้า

ตัวเลขทั้งสองประเภทนี้ไม่ใช่น้ำหนักเดียวกัน

ควรระบุสถานะ SOC ไว้ในข้อมูล Booking และ SI เพื่อให้ตัวแทนสายเรือสามารถส่งข้อมูลต่อไปตามข้อกำหนดของระบบและข้อกำหนดด้าน Manifest ที่เกี่ยวข้องได้อย่างถูกต้อง

ตู้ SOC ยังอยู่ภายใต้กระบวนการตรวจสอบของศุลกากรเช่นเดียวกัน หากการตรวจสอบทำให้ต้องมีการตัดซีล ผู้ส่งสินค้าหรือตัวแทนจะต้องจัดการติดตั้งซีลใหม่ตามคำสั่งของเจ้าหน้าที่ ณ จุดตรวจสอบ พร้อมบันทึกหมายเลขซีลใหม่ไว้

ห้ามถอดหรือเปลี่ยนซีลศุลกากรโดยไม่ได้รับอนุญาต

ต้องแจ้งตัวแทนสายเรือโดยเร็ว เพื่อให้สามารถปรับปรุงข้อมูล SI ใบตราส่งสินค้า (Bill of Lading) รวมถึงข้อมูล Manifest และบันทึกที่เกี่ยวข้องของท่าเรือให้เป็นปัจจุบัน

การเปลี่ยนซีลไม่ได้ทำให้ค่า VGM เปลี่ยนแปลง อย่างไรก็ตาม หากมีการเพิ่มหรือนำสินค้าและบรรจุภัณฑ์ออกจากตู้ จะต้องตรวจสอบค่า VGM อีกครั้งและปรับปรุงข้อมูลที่ยื่นไว้ให้ถูกต้อง

สินค้าที่ไม่ได้สำแดงและยังคงตกค้างอยู่ภายในตู้ อาจนำไปสู่การตรวจพบการสำแดงข้อมูลไม่ถูกต้อง หรือเกิดข้อสงสัยว่ามีการลักลอบซุกซ่อนสินค้า

IV. การจัดทำ Shipping Instruction และการจัดการคืนตู้คอนเทนเนอร์ที่ท่าเรือปลายทาง

ในขั้นตอนการยื่น SI ต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าได้ระบุสถานะ SOC และน้ำหนักตู้เปล่าอย่างถูกต้อง พร้อมทั้งแจ้งให้ระบุสถานะ SOC บนใบตราส่งสินค้า (Bill of Lading) ตามข้อกำหนดของสายเรือ

ระบบรับตู้และระบบเรียกเก็บค่าใช้จ่ายของปลายทางจะต้องสามารถรับรู้และจำแนกตู้ดังกล่าวว่าเป็นตู้ SOC ได้อย่างถูกต้อง มิฉะนั้น ตู้อาจถูกดำเนินการในฐานะตู้ COC ซึ่งอาจส่งผลให้เกิดค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมหรือข้อพิพาทด้านการเรียกเก็บค่าบริการตามมา

การใช้งานตู้คอนเทนเนอร์และการจัดการคืนตู้ที่ปลายทาง ถือเป็นประเด็นความเสี่ยงหลักในการดำเนินงาน SOC

1. ยืนยันแผนการรับตู้ที่ปลายทาง การใช้งานตู้หลังจากขนถ่ายสินค้าแล้ว และระยะเวลาการจัดเก็บตู้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย (Free Storage Time) กับผู้รับสินค้า (Consignee) ล่วงหน้า สำหรับตู้ที่เช่ามาใช้งาน ต้องตกลงสถานที่ส่งคืน กำหนดเวลาคืนตู้ และขั้นตอนการคืนตู้ให้ชัดเจนด้วย

2. ตู้ SOC ไม่ได้จัดหาโดยสายเรือ ดังนั้น โดยปกติสายเรือจึงไม่มีหน้าที่จัดการขนย้าย ส่งคืน หรือรับตู้ดังกล่าวกลับ ห้ามนำตู้ไปคืนที่ลานรับตู้เปล่าของสายเรือโดยตรง หากยังไม่ได้รับการยืนยันสถานที่รับคืนและเงื่อนไขการรับตู้

3. การล่าช้าในการรับตู้หรือการนำตู้เปล่าออกจากพื้นที่ อาจทำให้เกิดค่าใช้จ่ายในการจัดเก็บตู้และค่าเคลื่อนย้ายตู้ ณ ปลายทาง นอกจากนี้ ตู้ที่เช่ามาใช้งานอาจมีค่าเช่าหรือค่าปรับกรณีคืนตู้ล่าช้าตามเงื่อนไขสัญญาเช่า ค่าใช้จ่ายเหล่านี้ไม่ถือเป็นค่า Detention ที่เรียกเก็บโดยสายเรือ

4. ท่าเรือปลายทางหรือ Depot ของสายเรือบางแห่งอาจไม่รับคืนตู้ SOC เปล่า ดังนั้น ต้องตรวจสอบข้อกำหนดและเงื่อนไขการรับคืนตู้ให้เรียบร้อยก่อนทำการจองระวาง

คำถามที่พบบ่อย (Frequently Asked Questions)

Q1 ตู้ SOC ที่ผ่านการใช้งานมาแล้ว สามารถนำไปจัดส่งได้ทันทีหากมีป้าย CSC หรือไม่?

ยังไม่สามารถทำได้ทันที ต้องตรวจสอบสภาพตู้และสถานะการตรวจสอบให้เรียบร้อยก่อน

หากอยู่ภายใต้ระบบการตรวจสอบตามรอบ (Periodic Examination) วันที่กำหนดตรวจสอบครั้งถัดไปต้องครอบคลุมระยะเวลาการเดินทางที่คาดการณ์ไว้ ส่วนกรณีที่ใช้สติกเกอร์ ACEP เก่าเพียงอย่างเดียว ยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันว่าตู้สามารถใช้งานได้ ต้องตรวจสอบว่าตู้ยังอยู่ภายใต้โครงการตรวจสอบที่มีผลบังคับใช้อยู่หรือไม่

หากตู้ไม่ได้อยู่ภายใต้โครงการตรวจสอบเดิมอีกต่อไป จะต้องได้รับความคุ้มครองภายใต้โครงการตรวจสอบอื่นที่ยังมีผลบังคับใช้ หรือผ่านการตรวจสอบตามรอบใหม่

ควรส่งข้อมูลป้าย CSC และรายละเอียดสภาพตู้ให้สายเรือพิจารณา พร้อมขอการยอมรับตู้สำหรับเที่ยวเรือดังกล่าวก่อนดำเนินการจัดส่ง

Q2 สามารถใช้ตัวเลขน้ำหนักรวมของสินค้า (Cargo Gross Weight) เป็นค่า VGM ได้หรือไม่?

ไม่ได้ เนื่องจาก VGM หมายถึงน้ำหนักรวมที่ผ่านการตรวจสอบและยืนยันแล้วของตู้คอนเทนเนอร์ที่บรรจุสินค้า

ค่า VGM สามารถคำนวณหรือยืนยันได้จากการชั่งน้ำหนักตู้คอนเทนเนอร์ทั้งตู้หลังบรรจุสินค้าเสร็จสมบูรณ์ หรือใช้วิธีการที่ได้รับการรับรอง โดยนำค่าน้ำหนักของสินค้า บรรจุภัณฑ์ พาเลท วัสดุรองสินค้า วัสดุยึดตรึงสินค้า และน้ำหนักตู้เปล่ามารวมกัน

ควรตรวจสอบน้ำหนักตู้เปล่าจากเครื่องหมาย TARE ที่ระบุบนประตูตู้ด้วย ทั้งนี้ น้ำหนักรวมของสินค้าสำหรับการสำแดงศุลกากรและค่า VGM มีวัตถุประสงค์ในการใช้งานที่แตกต่างกัน จึงไม่ควรกรอกตัวเลขเดียวกันเพียงเพื่อให้ข้อมูลในเอกสารตรงกัน

Q3 การใช้ตู้ SOC ช่วยยกเว้นค่า Detention และความรับผิดชอบทั้งหมดเกี่ยวกับตู้เปล่าได้หรือไม่?

โดยปกติแล้ว ค่า Detention ที่สายเรือเรียกเก็บจากการใช้งานอุปกรณ์ของสายเรือจะไม่เกี่ยวข้องกับตู้ SOC อย่างไรก็ตาม ยังอาจมีค่าใช้จ่ายในการจัดเก็บตู้และค่าเคลื่อนย้ายตู้ภายในท่าเรือเกิดขึ้นได้

นอกจากนี้ ตู้ที่เช่ามาใช้งานอาจมีค่าเช่าหรือค่าปรับกรณีคืนตู้ล่าช้าตามเงื่อนไขของสัญญาเช่า

สำหรับตู้ที่เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ส่งสินค้า เจ้าของตู้จะต้องรับผิดชอบในการจัดการจัดเก็บ นำกลับมาใช้ใหม่ หรือดำเนินการจัดการตู้หลังจากขนถ่ายสินค้าเสร็จสิ้น ส่วนตู้ที่เช่ามาจะต้องส่งคืนตามข้อตกลงที่กำหนดไว้

ห้ามสันนิษฐานว่า Depot รับคืนตู้เปล่าของสายเรือจะสามารถรับตู้ SOC ได้เช่นกัน ดังนั้น ควรตกลงแผนการจัดการตู้และตรวจสอบเงื่อนไขการรับคืนที่ปลายทางให้เรียบร้อยก่อนทำการจองระวาง

ขอขอบคุณหากคุณสามารถแบ่งปันบล็อก TGL ในหมู่เพื่อนของคุณที่สนใจข้อมูลตลาดโดยตรงของโซ่อุปทานและเหตุการณ์ทางเศรษฐกิจที่อัปเดต