By Martina Kao    Photo：CANVA

การเติบโตของผลไม้อบแห้งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้: เมื่ออุปสงค์มีเยอะ ทำไมการส่งออกถึงยังสะดุด?

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ผลไม้อบแห้งได้กลายเป็นหนึ่งในกลุ่มสินค้าที่มีเสถียรภาพมากที่สุดในการค้าขนมข้ามพรมแดนอย่างเงียบ ๆ

ตั้งแต่มะม่วงอบแห้ง สับปะรดอบแห้ง ไปจนถึงกล้วยทอดหรือกล้วยอบ ต่างก็มีอุปสงค์ที่เติบโตอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะถูกส่งไปขายปลีก เข้าแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ หรือใช้เป็นส่วนผสมในซีเรียลและขนมเพื่อสุขภาพ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง สินค้าจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่ได้กลายเป็นแหล่งจัดหาสินค้าหลัก จากแหล่งวัตถุดิบกระจุกตัวกัน ความสามารถด้านการแปรรูปที่ถูกพัฒนาแล้ว และโครงสร้างต้นทุนที่ค่อนข้างเสถียร สำหรับหลายๆแบรนด์สินค้าและผู้นำเข้า ภูมิภาคนี้จึงถือเป็นแหล่งซัพพลายที่เหมาะสมไปโดยปริยาย

อย่างไรก็ตาม ความท้าทายที่แท้จริงของการส่งออกผลไม้อบแห้งไม่ได้อยู่ที่อุปสงค์ แต่อยู่ที่การส่งออก

แม้แต่การส่งออกชุดเดียวกันที่สามารถผ่านพิธีการศุลกากรได้อย่างราบรื่นในตลาดหนึ่ง แต่พอมาอีกตลาดก็อาจกลายเป็นว่าถูกตรวจสอบเพิ่มเติม ขอเอกสารเพิ่ม สั่งให้ปรับพิกัด หรือเกิดความล่าช้าในการตรวจสอบแทนซะอย่างนั้น

คำถามจึงไม่ได้อยู่ที่ว่าผลไม้อบแห้งจะขายได้หรือไม่  แต่คือ ระบบโลจิสติกส์ที่อยู่เบื้องหลังนั้น ถูกออกแบบมาให้ส่งมอบสิ้นค้าซ้ำๆ ได้อย่างสม่ำเสมอหรือเปล่า

อุปสงค์ไม่ได้หายไป เพียงแต่ความเสี่ยงถูกผลักไปให้ปลายทางแทน

จากมุมมองด้านอุปทาน อุตสาหกรรมผลไม้อบแห้งของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีข้อได้เปรียบหลายประการที่ยากจะทดแทน

ประการแรก คือโครงสร้างของวัตถุดิบ ผลไม้เขตร้อนจำนวนมากสามารถจัดหาได้อย่างสม่ำเสมอตลอดทั้งปี ไม่เหมือนกับผลไม้เขตอบอุ่นที่จะมีฤดูกาลเก็บเกี่ยวชัดเจน สำหรับผู้แปรรูป สิ่งนี้จึงช่วยให้การวางแผนการผลิตและการเตรียมสต็อกมีความยืดหยุ่นมากขึ้น เป็นเหตุผลที่มะม่วง สับปะรด และกล้วยอบแห้งยังคงเป็นสินค้าส่งออกหลักในระยะยาว

ประการที่สอง คือกระบวนการแปรรูปมีมาตรฐานสูง ทั้งการอบแห้งแบบทั่วไป การทำให้แห้งด้วยอุณหภูมิต่ำ และการฟรีซดราย ล้วนเป็นกระบวนการที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย ส่วนด้านหน้าตาของสินค้า ระดับความชื้น และรูปแบบบรรจุภัณฑ์ ก็ตอบสนองต่อความคาดหวังของตลาดขนมนานาชาติมากขึ้นเรื่อย ๆ

ประการสุดท้าย คือรูปแบบอุปสงค์จากการส่งออกที่ค่อนข้างชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นตลาดขนมเพื่อสุขภาพ ใช้งานเป็นส่วนผสม หรือสินค้าพร้อมทานสำหรับค้าปลีก ความต้องการมักกระจุกตัวอยู่ในตลาดนำเข้าที่โตแล้วไม่กี่แห่ง ซึ่งผู้บริโภคในตลาดเหล่านี้ต่างก็คุ้นเคยกับผลไม้อบแห้ง และยินดีที่จะจ่ายเพื่อให้ได้สินค้าที่มีคุณภาพและมีความสม่ำเสมอ

กล่าวคือ สภาพตลาดไม่ใช่ปัญหา แต่ปัญหาที่แท้จริงคือ ข้อได้เปรียบเหล่านี้สามารถแปรเปลี่ยนไปสู่การส่งออกที่ส่งมอบได้จริงและไม่ขาดตอนได้ไหม

ผลไม้อบแห้งไม่ใช่หมวดหมวดเดียว แต่คือชุดสินค้าที่ต้องผ่านการพิจารณาความเสี่ยง

สำหรับผู้ส่งออกจำนวนมาก ปัญหาคอขวดแรกมักเกิดขึ้นที่การจัดพิกัด

ในด้านของการขายสินค้า “ผลไม้อบแห้ง” เป็นสินค้าที่เข้าใจง่าย
 แต่ในโลกของศุลกากรและกฎระเบียบทางการค้า สินค้าพวกนี้มันไม่ได้อยู่หมวดเดียวกันเลย

อย่างเช่น มะม่วง สับปะรด และกล้วยอบแห้ง อยู่คนละตอนและคนละประเภทย่อย ส่วนผลไม้ตระกูลส้มและผลไม้อบแห้งแบบผสม ก็ใช้ตรรกะการจัดพิกัดที่แตกต่างออกไปโดยสิ้นเชิง แม้แต่การเติมน้ำตาล วิธีการทอด หรือกระบวนการฟรีซดราย ก็สามารถเปลี่ยนผลลัพธ์ของการสำแดงสินค้าได้ทั้งหมด

ปัญหาคือ ผู้ส่งออกจำนวนมากมักเริ่มมาจัดการรายละเอียดเหล่านี้หลังจากยืนยันคำสั่งซื้อแล้ว
ซึ่งเมื่อหลักการจัดพิกัดเกิดเปลี่ยนระหว่างทาง เอกสารทั้งหมดที่ปลายทางก็จะได้รับผลกระทบไปด้วย

ในทางปฏิบัติ ใบกำกับสินค้าเชิงพาณิชย์ มักใช้ภาษาที่เน้นการตลาด ฉลากบรรจุภัณฑ์มักใช้คำศัพท์ทางการตลาด ในขณะที่เอกสารสำแดงสินค้าต่อศุลกากรต้องอาศัยคำจำกัดความทางเทคนิค หากองค์ประกอบใดองค์ประกอบหนึ่งไม่สอดคล้องกัน ความเสี่ยงในการถูกตรวจสอบก็จะเพิ่มสูงขึ้น

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไม การจัดพิกัดไม่ใช่แค่ขั้นตอนทางเอกสาร แต่คือจุดตรวจความเสี่ยงแรกของห่วงโซ่การส่งออกทั้งหมด

ความสอดคล้องกันของเอกสารสำคัญกว่าตัวเอกสารเอง

หลายคนเข้าใจว่าการส่งออกผลไม้อบแห้งขึ้นอยู่กับใบรับรองด้านอาหารเป็นหลัก แต่ในความเป็นจริง ความล่าช้ามักเกิดจากเอกสารที่แสดงข้อมูลไม่ตรงกัน

ใบกำกับสินค้า ใบรายการบรรจุ ใบแสดงส่วนประกอบ และฉลากภายนอก ล้วนแล้วแต่ใช้อธิบายสินค้าเดียวกัน แต่ในทางปฏิบัติ มักจะมีความแตกต่างเล็กๆน้อยๆเกิดขึ้นมาเสมอ

เอกสารหนึ่งอาจระบุว่าเป็น “มะม่วงอบแห้ง”  แต่อีกเอกสารดันใช้คำว่า “ขนมมะม่วง” รายการส่วนประกอบอาจระบุว่ามีการเติมน้ำตาลหรือสารปรุงแต่ง ในขณะที่ฉลากเน้นคำว่า “ธรรมชาติ” หรือ “ไม่มีสารเติมแต่ง” แม้ว่าจะมีการแช่น้ำตาลในกระบวนการผลิตก็ตาม สิ่งที่มองกันอย่างเคยชินว่าเป็นเรื่องยอมรับได้ในบริบทของการค้าปลีก อาจถูกตีความว่าเอกสารไม่สอดคล้องกันได้ในขั้นตอนการนำเข้า

และเมื่อมีการขอคำชี้แจง เราก็จะต้องเสียเวลาไปกับการแก้ไขเอกสาร การอธิบายเพิ่มเติม และการทบทวนพิกัด

ที่ยิ่งยุ่งยากไปกว่านั้นคือ ปัญหาเหล่านี้มักจะปรากฏขึ้นมาหลังจากสินค้ามาถึงปลายทางแล้ว หรือแม้กระทั่งเข้าสู่ขั้นตอนการตรวจสอบแล้ว ซึ่งก่อให้เกิดค่าใช้จ่ายในการจัดเก็บเพิ่มเติม การแก้ไข และความเสี่ยงในการแจ้งข้อมูลซ้ำ

บรรจุภัณฑ์และเงื่อนไขการขนส่ง: ความเสี่ยงด้านคุณภาพที่มักถูกมองข้าม

ผลไม้อบแห้งอาจดูเป็นสินค้าที่เก็บได้นาน แต่แท้จริงแล้วมันยังมีความอ่อนไหวต่อสภาพการขนส่งสูง

การดูดความชื้นเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยที่สุด หากบรรจุภัณฑ์ไม่มีคุณสมบัติกันความชื้นที่เพียงพอ การขนส่งที่ใช้เวลานานอาจทำให้เนื้อสัมผัสเปลี่ยนไป หรือรูปลักษณ์เสื่อมลง โดยเฉพาะในกรณีที่เป็นการขนส่งสินค้าหลากหลายชนิดรวมกัน

อุณหภูมิก็เป็นอีกตัวแปรหนึ่งที่มักถูกประเมินไว้ต่ำ ความร้อนอาจไม่ทำให้สินค้าเสียก็จริง แต่ก็สามารถทำให้น้ำตาลเคลื่อนตัว จนเกิดความเหนียว หรือสีเปลี่ยน  ซึ่งล้วนมีผลต่อการประเมินสภาพสินค้าโดยผู้นำเข้า

และเมื่อปัญหาเหล่านี้ถูกจัดเป็นข้อพิพาทด้านคุณภาพ ณ ปลายทาง การระบุความรับผิดชอบก็จะยิ่งซับซ้อนมากขึ้นไปอีก

การตัดสินใจเกี่ยวกับการขนส่งสินค้าเกี่ยวข้องกับการจัดสรรความเสี่ยงเป็นหลัก

กล้วย สับปะรด และมะม่วง  ด้านล่างนี้0Tแสดงให้เห็นว่าการเลือกวิธีขนส่งสะท้อนกลยุทธ์ด้านความเสี่ยงได้อย่างไร

กล้วยแผ่น: สินค้าที่มักต้องเติมสต็อกอย่างสม่ำเสมอ

ในหลายๆตลาด กล้วยแผ่นเป็นสินค้าที่หมุนเวียนเร็ว มูลค่าต่อหน่วยไม่สูง และมีรูปแบบการบริโภคที่คาดการณ์ได้

โดยทั่วไปมักถูกส่งออกในฐานะต่างๆเหล่านี้

• เป็นสินค้าป้อนตลาดค้าปลีกในระยะยาว
• เป็นส่วนผสมสำหรับซีเรียล เบเกอรี่ และเอเนอร์จีบาร์
• เป็นสินค้าที่มีโมเดลการขายและระดับสต็อกสำรองที่ชัดเจน

ในกรณีเหล่านี้ การขนส่งทางทะเลจะเป็นทางเลือกหลัก ไม่ใช่เพราะว่ากล้วยแผ่น "เหมาะสม" กับการขนส่งทางทะเล แต่เป็นเพราะการขนส่งเพื่อเติมสต็อกช่วยให้มีความยืดหยุ่นในการส่งมอบมากขึ้น และต้องการประสิทธิภาพด้านต้นทุนในระดับใหญ่

ถึงกระนั้น วิธีการแปรรูปก็ยังมีความสำคัญอยู่ดี กล้วยแผ่นทอดกรอบมีความไวต่ออุณหภูมิและความคงตัวของน้ำมันมากกว่า ในขณะที่กล้วยแผ่นอบแห้งต้องการการป้องกันความชื้นที่ประสิทธิภาพสูงกว่า การเข้าใจวิธีการแปรรูปที่แท้จริงจึงสำคัญกว่าชื่อผลิตภัณฑ์เสียอีก

สับปะรดอบแห้ง: สินค้าที่อยู่ระหว่างอุปทานที่สม่ำเสมอและจังหวะการตลาดที่เหมาะสม

สับปะรดอบแห้งมักอยู่ระหว่างผลไม้อบแห้งเกรดวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ขนมขบเคี้ยวที่มีแบรนด์

ในบางตลาด สับปะรดอบแห้งเป็นสินค้าที่ขายดีอย่างต่อเนื่อง ในขณะที่บางตลาด สับปะรดอบแห้งถูกวางตำแหน่งให้เป็นขนมขบเคี้ยวพิเศษที่มีรสชาติโดดเด่นและมาจากแหล่งกำเนิดเฉพาะ

ด้วยเหตุนี้ การขนส่งทางทะเลและทางอากาศจึงมักถูกใช้ควบคู่กันไป:

• การเติมสต็อกปริมาณพื้นฐานจะผ่านการขนส่งทางทะเล
• การเปิดตัวบรรจุภัณฑ์ใหม่หรือการจัดจำหน่ายในระยะเริ่มต้นจะผ่านการขนส่งทางอากาศ

แต่แม้ว่าสับปะรดอบแห้งจะเก็บรักษาได้นาน แต่ผู้ซื้อมีแนวโน้มที่จะอ่อนไหวต่อสี ความสมดุลของความหวาน และความสมบูรณ์ของรูปลักษณ์มากกว่ากล้วยแผ่น การพลาดช่วงเวลาการเปิดตัวเนื่องจากเอกสารหรือความล่าช้าในการขนส่งอาจทำให้เสียค่าใช้จ่ายมากกว่าการประหยัดค่าขนส่ง

ในกรณีเหล่านี้ การขนส่งทางอากาศให้ความแน่นอนในการส่งมอบ ไม่ใช่ความเร็วเพียงอย่างเดียว

มะม่วงอบแห้ง: จุดที่กลยุทธ์แตกต่างกันอย่างชัดเจนที่สุด

ในบรรดาสินค้าทั้งสามประเภท มะม่วงอบแห้งแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างทางกลยุทธ์ที่กว้างที่สุด

สินค้าประเภทนี้ประเภทเดียวอาจใช้ได้ทั้ง:

• เป็นผลิตภัณฑ์ที่ผลิตจำนวนมาก เติมน้ำตาล เน้นราคาถูก
• เป็นผลิตภัณฑ์ที่ไม่เติมน้ำตาล อบแห้งด้วยอุณหภูมิต่ำ ตีตำแหน่งทางการตลาดพรีเมียม
• เป็นมะม่วงฟรีซดราย มุ่งเป้าไปที่กลุ่มขนมขบเคี้ยวหรือส่วนผสมที่มีมูลค่าสูง

แต่ผลิตภัณฑ์เหล่านี้ไม่สามารถใช้ตรรกะด้านโลจิสติกส์เดียวกันได้

มะม่วงอบแห้งมาตรฐานที่ต้องเติมสต็อกอย่างต่อเนื่อง มักจะขนส่งทางทะเลเมื่อมีการตรวจสอบบรรจุภัณฑ์และการควบคุมความชื้นแล้ว และลูกค้าได้ประมาณการยอดขายแล้ว

อย่างไรก็ตาม มะม่วงที่มีมูลค่าสูงหรือมะม่วงแบบฟรีซดราย จะใช้ตรรกะที่แตกต่างออกไป ด้วยมูลค่าต่อหน่วยที่สูงกว่า ความละเอียดอ่อนต่อเนื้อสัมผัสและรูปลักษณ์ที่มากขึ้น และการใช้งานในการทดสอบตลาดหรือการเปิดตัวแบบจำกัด การขนส่งทางอากาศจึงกลายเป็นเครื่องมือบริหารความเสี่ยงมากกว่าทางเลือกชั่วคราว

กลยุทธ์ทั่วไปที่ใช้กันจะ ได้แก่:

• เริ่มขนส่งไปทางอากาศในครั้งแรกเพื่อทดสอบการตอบสนองของตลาด
• เปลี่ยนรูปแบบการขนส่งบางส่วนหลังจากรูปแบบการขายเริ่มคงที่
• ทำการขนส่งทางอากาศต่อโดยมีต้นทุนโลจิสติกส์รวมอยู่ในการวางผลิตภัณฑ์

การเลือกขนส่งทางทะเลหรือทางอากาศนั้น สุดท้ายแล้วขึ้นอยู่กับว่าความเสี่ยงจะถูกแบกรับที่ใด

จากมุมมองด้านการขนส่งสินค้า นี่ไม่ใช่การเลือกระหว่างทางทะเลและทางอากาศ แต่เป็นการเลือกที่จะรับความเสี่ยงไว้ที่ใด

• โดยทั่วไปแล้ว กล้วยแผ่น จะเปลี่ยนไปใช้การขนส่งทางทะเลเมื่อห่วงโซ่อุปทานมีเสถียรภาพ
• สับปะรดอบแห้งมักจะเปลี่ยนวิธีการขนส่งไปตามจังหวะของตลาด
• สับปะรดอบแห้งมักจะเปลี่ยนวิธีการขนส่งไปตามจังหวะของตลาด

คำถามที่แท้จริงที่ผู้ส่งออกต้องตอบไม่ใช่ว่า "วิธีไหนที่ราคาถูกกว่า" แต่คือ ต้องการให้ความเสี่ยงเกิดขึ้นที่จุดไหน ก่อนการจัดส่ง ระหว่างการขนส่ง หรือหลังจากสินค้ามาถึงตลาดแล้ว

สรุป

การส่งออกผลไม้แห้งของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อาจดูเหมือนเติบโตเต็มที่แล้ว แต่ก็ยังคงมีปัญหาคอขวดในการดำเนินงานอยู่ เนื่องจากแผนการจัดส่งตามจังหวะของตลาดไม่ทัน ตั้งแต่กล้วยและสับปะรดไปจนถึงมะม่วง ความแตกต่างในวิธีการแปรรูป โครงสร้างราคา และบริบทการขาย ล้วนส่งผลต่อบทบาทของการขนส่งทางทะเลและทางอากาศ เมื่อมีการจัดการเรื่องการจำแนกประเภท เอกสาร และความเสี่ยงในการขนส่งล่วงหน้า โลจิสติกส์จะกลายเป็นมากกว่าแค่ต้นทุน แต่เป็นเครื่องมือในการสร้างเสถียรภาพด้านอุปทานและลดความไม่แน่นอน ตลาดจะยังคงมีอยู่ต่อไป ปัจจัยสำคัญอยู่ที่ว่าใคร จะสามารถคาดการณ์ตลาดและส่งมอบผลไม้แห้งไปยังปลายทางได้อย่างสม่ำเสมอ

ขอขอบคุณหากคุณสามารถแบ่งปันบล็อก TGL ในหมู่เพื่อนของคุณที่สนใจข้อมูลตลาดโดยตรงของโซ่อุปทานและเหตุการณ์ทางเศรษฐกิจที่อัปเดต