By Joyce Jin    Photo：CANVA

Container Flat Rack, viết tắt là FR, là một loại container chuyên dụng trong vận tải biển, đóng vai trò quan trọng đối với hàng quá khổ, quá kích thước và hàng siêu trọng nhờ kết cấu mở, không có vách bên và mái che. Tuy nhiên, chính thiết kế mở này cũng khiến hàng hóa không có lớp bảo vệ thụ động như container tiêu chuẩn, từ đó làm gia tăng đáng kể nguy cơ hư hỏng.

Theo số liệu thống kê, sự cố chằng buộc và xếp hàng không đúng quy cách chiếm 31% các trường hợp hư hỏng hàng hóa vận chuyển bằng Flat Rack trên toàn cầu. Vì vậy, xây dựng phương án gia cố khoa học và hiệu quả đã trở thành một trong những ưu tiên quan trọng đối với các doanh nghiệp giao nhận vận tải và ngoại thương muốn hạn chế tổn thất trong quá trình vận chuyển.

1. Nhận diện rủi ro: Hư hỏng hàng Flat Rack bắt nguồn từ đâu?

Hư hỏng đối với hàng vận chuyển bằng Flat Rack hiếm khi xảy ra do một nguyên nhân đơn lẻ. Phần lớn là kết quả của nhiều yếu tố cộng dồn trong suốt hành trình.

Trong quá trình vận tải biển, tàu liên tục chịu các chuyển động lắc ngang, lắc dọc và xoay hướng. Hàng hóa trên Flat Rack vì vậy phải chịu nhiều dạng tải trọng động như dao động do sóng biển, rung động khi cẩu nâng và va đập trong quá trình khai thác tại cảng.

Nếu phương án chằng buộc chỉ được thiết kế dựa trên điều kiện "tĩnh", mức độ rủi ro thực tế của môi trường vận tải biển có thể bị đánh giá thấp đáng kể.

Các dạng hư hỏng thường gặp bao gồm:

• Trượt ngang: Lực căng dây chằng không đủ có thể khiến hàng hóa trượt sang hai bên trên sàn Flat Rack. Ma sát và va đập cứng phát sinh trong quá trình này có thể làm biến dạng khung thiết bị hoặc gây nứt, hỏng các linh kiện chính xác bên trong.
• Hư hỏng do cộng hưởng và mỏi vật liệu: Hệ thống chằng buộc lỏng không thể triệt tiêu hiệu quả rung động của thân tàu. Các bộ phận chính xác có thể cộng hưởng với tần số rung của tàu, dần hình thành các vết nứt vi mô. Nhiều khiếm khuyết liên quan đến chằng buộc không gây hư hỏng rõ ràng ngay lập tức mà chỉ biểu hiện thành các vết nứt nhỏ hoặc dịch chuyển linh kiện khi hàng đến cảng.
• Nguy cơ lật do lệch trọng tâm, Center of Gravity, COG: Đây là một trong những rủi ro nghiêm trọng nhất khi vận chuyển bằng Flat Rack. Đã từng xảy ra trường hợp một kiện hàng có trọng tâm lệch lớn bị lật ngay khi Flat Rack được nâng lên chassis xe tải. Nguyên nhân là trọng lượng phân bố lệch nghiêm trọng, trong khi vị trí COG đánh dấu bên ngoài bao bì lại hoàn toàn ngược với trọng tâm thực tế.
• Tập trung ứng suất do phân bố lực không đều: Bố trí dây chằng không đối xứng khiến lực tác động lên hàng hóa mất cân bằng, tạo ra các điểm chịu áp lực quá mức. Điều này có thể gây nứt đối với vật liệu giòn và làm mất cân bằng kết cấu tổng thể của thiết bị.

2. Tổng quan các giải pháp gia cố hiệu quả

Giải pháp 1: Lựa chọn vật liệu phù hợp

Vật liệu chằng buộc quyết định trực tiếp đến hiệu quả của toàn bộ hệ thống gia cố. Những vật liệu phổ biến hiện nay gồm:

• Cáp thép: Phù hợp với hàng nặng và có khả năng chịu lực kéo lớn. Thường được sử dụng kết hợp với tăng đơ để điều chỉnh chính xác lực căng.
• Dây đai polyester cường lực cao: Thao tác nhanh và thuận tiện, mỗi dây thường có tải trọng định mức dưới 5 tấn. Đối với hàng đóng kiện gỗ, dây đai mềm thường an toàn hơn so với cáp thép.
• Đai thép mạ kẽm nhúng nóng: Có khả năng chống ăn mòn cao, phù hợp với môi trường biển trong thời gian dài.
• Gỗ kê và nêm gỗ: Được sử dụng để ngăn hàng dịch chuyển theo phương ngang hoặc va chạm giữa các kiện. Gỗ phải được xử lý nhiệt theo tiêu chuẩn ISPM 15 hoặc có dấu hiệu xác nhận đã được hun trùng theo quy định.
• Vật liệu chống trượt và giảm chấn: Bao gồm đệm cao su mềm, thảm chống trượt và các vật liệu tương tự nhằm hạn chế trượt và giảm hư hỏng do va đập.
• Miếng bảo vệ cạnh và vật liệu đệm: Tại những vị trí cáp thép hoặc dây đai tiếp xúc trực tiếp với hàng hóa, cần sử dụng vật liệu bảo vệ như ống nhựa hoặc tấm cao su để tránh mài mòn và hư hỏng bề mặt.

Nguyên tắc quan trọng: Ưu tiên vật liệu chuyên dụng có độ bền cao, chống ăn mòn và không dễ giòn gãy. Tránh sử dụng dây đai có khả năng chịu lực thấp, đai thép bị gỉ hoặc vật liệu đệm không đạt tiêu chuẩn.

Giải pháp 2: Bố trí dây chằng đối xứng, chéo và phân bổ lực tại nhiều điểm

Cách bố trí hệ thống chằng buộc là yếu tố kỹ thuật cốt lõi khi gia cố hàng trên Flat Rack.

Một số nguyên tắc thường được áp dụng gồm:

• Chằng buộc đối xứng: Sử dụng nhiều điểm cố định bố trí đối xứng để tránh tải trọng tập trung về một phía. Mỗi điểm chằng buộc hai bên Flat Rack thường có tải trọng định mức khoảng 5 tấn. Không nên tập trung toàn bộ lực chằng vào một điểm duy nhất.
• Chằng buộc chéo: Sử dụng cách bố trí dây chéo và đối xứng, chẳng hạn dạng số 8 hoặc dạng lưới, nhằm phân bổ lực căng đồng đều. Có thể bố trí từ 2 đến 4 điểm chằng mỗi bên, liên kết với trụ góc, cùng 1 đến 2 điểm ở phía trước và phía sau cố định vào dầm đầu. Khoảng cách giữa các điểm không nên vượt quá 3 mét.
• Cố định đa điểm: Tất cả các điểm chằng phải liên kết với vòng chằng hoặc corner casting nguyên bản do nhà sản xuất Flat Rack thiết kế. Không được cố định vào sàn, các thanh ngang không chịu lực hoặc các bộ phận phụ trợ.
• Kiểm soát lực căng: Sử dụng tăng đơ hoặc thiết bị tạo lực căng để siết cáp. Cần điều chỉnh phù hợp nhằm tránh siết quá mức gây hư hỏng hàng hoặc siết quá lỏng khiến hàng dịch chuyển trong quá trình vận chuyển.

Giải pháp 3: Kết cấu chống đỡ để hệ thống chằng buộc không phải chịu lực một mình

Trong thực tế, nhiều lô hàng chỉ sử dụng cáp hoặc dây đai mà không bố trí hệ thống chống đỡ phù hợp. Đây là một quan niệm sai phổ biến.

Dây chằng có nhiệm vụ hạn chế chuyển động, trong khi kết cấu chống đỡ giúp phân bổ trọng lượng và lực tác động.

Một hệ thống hỗ trợ hiệu quả nên bao gồm:

• Gỗ kê đáy: Đặt thanh kê hoặc khối gỗ giữa hàng hóa và sàn Flat Rack nhằm phân tán áp lực và tăng ma sát. Thanh gỗ nên nằm trên nhiều thanh ngang chịu lực của sàn để tránh tải trọng tập trung tại một điểm.
• Hệ thống chống đỡ hai đầu: Sử dụng khung đỡ để hạn chế hàng dịch chuyển theo chiều dọc. Cần duy trì khoảng cách tối thiểu khoảng 30 đến 35 cm giữa hàng hóa và khung đầu Flat Rack nhằm bảo đảm không gian thao tác.
• Xử lý chống trượt: Đặt thảm chống trượt tại bề mặt tiếp xúc giữa hàng hóa và sàn Flat Rack. Diện tích tiếp xúc càng lớn, ma sát càng cao và nguy cơ hàng dịch chuyển theo phương ngang càng giảm.
• Chống lăn cho hàng có bề mặt cong: Đối với hàng hình trụ, hình cầu hoặc các kiện có mặt tiếp xúc cong, cần bố trí nêm gỗ ở tối thiểu sáu điểm dọc hai bên và cố định chắc chắn các nêm.

Giải pháp 4: Quản lý trọng tâm, "bộ ổn định" vô hình

Quản lý trọng tâm hàng hóa, COG, là một trong những yếu tố dễ bị bỏ qua nhất nhưng lại đặc biệt quan trọng trong vận chuyển Flat Rack.

Trọng tâm của hàng nên nằm gần đường tâm dọc của Flat Rack. Đối với thiết bị cao hoặc có phần trên nặng, cần sử dụng kết cấu hỗ trợ hoặc phương pháp phân bổ tải phù hợp để hạ thấp trọng tâm tổng thể, từ đó giảm nguy cơ lật.

Một sai lầm phổ biến là chỉ kiểm tra tổng trọng lượng có nằm trong giới hạn tải trọng của Flat Rack hay không mà bỏ qua sự phân bố tải và độ lệch trọng tâm.

Ngay cả khi tổng trọng lượng vẫn nằm trong giới hạn cho phép, trọng tâm lệch hoặc tải trọng tập trung tại một khu vực vẫn có thể tạo ra rủi ro nghiêm trọng.

Cách xử lý khoa học là xác định trọng tâm trước khi đóng hàng, sau đó xây dựng phương án gia cố dựa trên yêu cầu về điểm chịu lực của hãng tàu và kết cấu của Flat Rack.

Giải pháp 5: Những chi tiết quan trọng có thể quyết định thành bại

Một số chi tiết tưởng như nhỏ nhưng nếu bị bỏ qua có thể làm mất hiệu quả của toàn bộ phương án gia cố:

• Bảo vệ corner casting, điểm nâng container: Tuyệt đối không che chắn hoặc cản trở bốn corner casting. Đây là các điểm cần thiết để cẩu bờ thao tác khi xếp và dỡ container. Nếu các điểm này bị che khuất, Flat Rack có thể không được phép xếp lên tàu và phải đưa ra ngoài để gia cố lại, làm phát sinh chi phí đáng kể.
• Chừa khoảng hở cần thiết: Nên duy trì khoảng cách tối thiểu 35 cm giữa hàng hóa và mép ngoài của khung đầu Flat Rack. Nếu không đủ khoảng hở, Flat Rack có thể gặp khó khăn khi bố trí dưới boong tàu.
• Tránh phương pháp cố định không phù hợp: Không đóng đinh thanh kê hoặc nêm trực tiếp xuống sàn gỗ của Flat Rack. Móc của khóa chằng nên hướng vào trong để tránh làm vượt giới hạn kích thước bên ngoài.
• Lập phương án từ trước: Gia cố hàng Flat Rack không phải là công việc được quyết định sau khi hàng đã được xếp lên container. Phương án cần được xác định trước khi booking. Mỗi hãng tàu và từng tuyến vận chuyển có thể áp dụng những yêu cầu khác nhau đối với cách chằng buộc và gia cố. Trao đổi sớm giúp giảm đáng kể nguy cơ phải tháo ra và làm lại.

3. Kết luận

Giá trị của Flat Rack không nằm ở việc "có thể chở được bao nhiêu", mà nằm ở việc "hàng hóa được cố định an toàn đến mức nào".

Trong môi trường vận tải quốc tế phức tạp, mức độ chặt chẽ của từng phương án gia cố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hàng hóa được giao đến nơi an toàn. Từ lựa chọn vật liệu, bố trí dây chằng, kết cấu chống đỡ cho đến quản lý trọng tâm, mọi công đoạn đều đòi hỏi đánh giá chuyên môn và thực hiện chính xác.

Không có đường tắt để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ hư hỏng trong quá trình vận chuyển. Việc xác nhận phương án gia cố từ trước, bảo đảm kết cấu chịu lực hợp lý, phối hợp kế hoạch đóng hàng với hoạt động tại cảng và kiểm tra lại các điểm quan trọng trước khi tàu khởi hành là những bước cần thiết để nâng cao độ an toàn khi vận chuyển bằng Flat Rack.

Xét cho cùng, trong toàn bộ chuỗi vận tải, công đoạn đóng và gia cố hàng là một trong những mắt xích có khả năng kiểm soát trực tiếp cao nhất bằng yếu tố con người. Chính mức độ kiểm soát này có thể quyết định liệu hàng hóa có đến đích trong tình trạng nguyên vẹn hay không.

Chúng tôi rất cảm kích nếu bạn có thể chia sẻ blog của TGL với bạn bè của mình, những người quan tâm đến thông tin thị trường trực tiếp về ngành Logistics - Chuỗi cung ứng và các sự kiện kinh tế cập nhật khác.